Assissen en de waarheid

Is een Assissenrechtspraak een garantie tegen gerechtelijke dwalingen?

Kan zijn, wanneer zij de regels van de Assissenrechtspraak niet volgden!

Volgden ze die wel, dan kan er van een gerechtelijke dwaling moeilijk sprake zijn.

Dit hangt natuurlijk af wat je onder 'dwaling' verstaat, uiteraard.

Is de uitspraak van de Assissenrechtspraak noodzakelijkerwijze de weergave van wat écht gebeurde?

Hopelijk wel, maar spijkerharde garanties zijn er niet.

Ze waren er niet bij toen het gebeurde!

Als je natuurlijk gaat eisen dat je alleen maar iemand moogt veroordelen als je hem of haar op heterdaad kunt betrappen, dan is dat goed nieuws voor moordenaars en slecht nieuws voor de nabestaanden.

Je mag anderzijds uiteraard niet op een enkel intuïtief aanvoelen iemand ter dood veroordelen of levenslang gaan opsluiten.

Met welke zekerheid moet je het dan doen?

Over eeuwen heen is hierin een praktijk gegroeid, in een belangrijke mate neergeschreven in bewijsregels waarin telkens gezocht wordt naar een evenwicht tussen wapens tegen uitgekiende misdadigers en garanties voor onschuldigen.

Maar finaal dienen de feiten zelf gewogen te worden naar hun realiteitswaarde en hun gewicht.

Dit is noodzakelijkerwijze een menselijke inschatting los van elke juridisch-technische expertise.

Als je weet dat hiervoor geen rationele en objectieve mechanismen bestaan lijkt onze maatschappelijke keuze voor intersubjectiviteit een plausibele oplossing. Neem een willekeurig en toch representatief staal van burgers en laat hen samen maar toch telkens vanuit hun individuele context onbevooroordeeld en enkel aan de hand van hun intiem geweten oordelen.

Is dit een garantie voor een foutloze oplossing?

Het is minstens een goed verdedigbare optie tot maximale foutreductie.

Is het oordeel door professionele magistraten te verkiezen?

Op het vlak van de correcte toepassing van de neergeschreven bewijsregels is dat onbetwistbaar het geval. Maar als geen bijzondere bewijsregels voorliggen gaat het enkel en alleen over menselijke inschatting en daarvoor biedt de professionele magistraat geen noodzakelijke meerwaarde.

Misschien is hij of zij beter bestand tegen externe beïnvloeding, zoals tegenwoordig zo massaal gebeurt door de media. Betere oplossing kan zijn de jury tegen deze externe invloeden te beschermen.

Hoe dan ook biedt de juryrechtspraak geen staalharde garanties tegen foute beoordelingen.

Is dan elke navolgende publieke kritiek tegen deze uitspraken volstrekt gewettigd?

Probleem is dan wel op grond van welke legitimiteit die kritiek wordt geformuleerd!

Het volstaat alleszins niet naar de onmogelijkheid tot absolute waarheidsvinding te verwijzen.

Minimaal moet een legitimatie aangetoond worden die deze van de jury overstijgt.

Als men niet het ganse dossier kent, alle debatten heeft gevolgd, het oordeel niet kan steunen op een gelijkwaardige intersubjectiviteit dan past het veeleer zich naar Witgenstein's raad te schikken: “Worüber man nicht reden kann, darüber soll man schweigen!”.

Democratie en de Rechtstaat

Het blijft me opvallen dat vaagheid daarom geen eigenschap hoeft te zijn van zeldzaam gehanteerde begrippen, maar eveneens van zogenaamd 'vanzelfsprekende' begrippen.
In een blog trachten een definitie te geven van Democratie en Rechtstaat is uiteraard een ijdel voornemen. Wél lijkt het nuttig aan te geven dat dit twee onderscheiden begrippen zijn, die niet noodzakelijkerwijze uit elkaar voortvloeien.
Wanneer een maatschappij alle beslissingen en betwistingen met televoting gaat oplossen, dan heb je duidelijk een doorgedreven Democratie, maar geen Rechtstaat.
Wanneer een verlichte despoot zich ertoe verplicht conflicten enkel op te lossen aan de hand van reeds schriftelijk uitgedrukte en gepubliceerde regels en dit door een onafhankelijk rechtsprekend orgaan, dan heb je een Rechtstaat, maar geen democratie.
In onze landen is gekozen voor een staatsinrichting die op beide pijlers rust.
Dit houdt een onderlinge spanning in, nu een Rechtstaat impliceert dat regels gekristalliseerd worden als ze worden vastgelegd en gepubliceerd. De volksvertegenwoordiging en overheid geeft ze dan uit handen.
Een onafhankelijke rechterlijke macht wordt afgeschermd van het politieke melée, onder meer door een levenslange benoeming en wordt niet verkozen. Dit is een duidelijke correctie op de democratische dynamiek.
Wil men een maatschappij die gesteund is op beide grondvesten, dan is het de uitdaging dat juiste evenwicht te vinden .
Valkuil kan zijn dat, door één van beide pijlers exclusieve aandacht te geven, de andere pijler wordt afgebroken.

Opstart

"Gedeelde vreugde is dubbele vreugde, gedeelde smart is halve smart!"
Vanuit die wijsheid kan een blog misschien toch zijn voordelen hebben.
Laat me daar nog bijvoegen: " Waar de mond van vol is, loopt de blog van over!"
Dus laat deze blog dan maar het middel zijn voor deze aloude gezegden.
Vele maatschappelijke discussies blijven ronddraaien binnen de krijtlijnen die een eerste commentator getrokken heeft. Mij boeien steeds de al dan niet impliciete a priori's van waaruit stellingen vertrekken. In mijn gedachten en taal zal hierbij allicht mijn juridische vorming doorwegen. In deze tijden van een 'toegenomen kritische benadering' van alles wat met recht te maken heeft, voel ik mij bijna geneigd mij hiervoor te verontschuldigen.
Ik durf dit bijna niet aanvullen met de mededeling dat ik bovendien destijds Latijn-Griekse heb gevolgd en daar een blijvende interesse voor de roots van ons intellectueel discours heb aan overgehouden.
Misschien kan deze blog toch aantonen dat een klassieke interesse en een juridische vaardigheid toch relevant kunnen zijn in het analyseren en afwegen van stellingen.